چه چیزهایی مدت پرواز پهپاد را محدود می‌کنند جرم باتری و توان

در یک مثال فرضی، آیا سه برابر کردن ظرفیت باتری، زمان هاور 12 دقیقه‌ای را به 36 دقیقه می‌رساند؟ فقط اگر انرژی قابل‌استفاده سه برابر و توان لازم ثابت بماند؛ باتری سنگین‌تر این فرض را تغییر می‌دهد. باتری برخلاف سوخت مصرف‌شونده، در مقیاس مهندسی با تخلیه سبک نمی‌شود. در این درس، بده‌بستان انرژی، جرم و توان را با مدل‌های مشخص بررسی می‌کنیم؛ زمان واقعی یا داغ‌شدن موتور بدون داده تعیین نمی‌شود.

20.1 باتری‌های لیتیومی: منبع انرژی پرنده‌های الکتریکی

در پیشرانش الکتریکی، باتری‌های موسوم به لیتیوم-پلیمر (LiPo،از خانواده لیتیوم-یون) و سلول‌های استوانه‌ای لیتیوم-یون (Li-ion) به دلیل چگالی توان بالا و تحویل جریان‌های شدید، ستون اصلی ذخیره انرژی هستند. در یک مقایسه فرضی، بسته 3 سلولی 1500mAh با برچسب پیوسته فرضی 45C را در برابر بسته فرضی سنگین‌ترِ هم‌ولتاژ 4000mAh با برچسب پیوسته 15C قرار می‌دهیم؛ این مثال گزارش آزمون یک پهپاد واقعی نیست و ماهیت این بده‌بستان را نشان می‌دهد: بسته اول سبک است و جریان آنی بالایی برای شتاب‌گیری دارد، اما بسته دوم انرژی ذخیره‌شده بیشتری دارد ولی سنگینی آن موتورها را پیوسته در نقطه کاری پرمصرف‌تری نگه می‌دارد. بررسی مهندسی این منابع با سنجش دقیق مشخصات الکتریکی دیتاشیت آغاز می‌شود.

20.1.1 مشخصات باتری‌ها: ظرفیت (mAh)، ولتاژ نامی سلول‌ها بر پایه دیتاشیت، و ضریب تخلیه (C-rate)

ظرفیت بار الکتریکی با میلی‌آمپر ساعت (mAh) یا آمپر ساعت (Ah) بیان می‌شود و بیانگر کل بار الکتریکی قابل انتقال است (1 Ah = 1000 mAh = 3600 C)؛ نباید آن را با جریان لحظه‌ای (آمپر) یا انرژی کل (وات‌ساعت) اشتباه گرفت. ولتاژ نامی هر سلول عددی جهان‌شمول نیست و باید مستقیماً از دیتاشیت کارخانه استخراج شود. برای مثال، در دیتاشیت رسمی سلول استوانه‌ای لیتیوم-یون مولی‌سل INR-21700-P42A (نسخه 1.7)، ولتاژ نامی سلول 3.6 ولت، ولتاژ شارژ کامل 4.2 ولت و ولتاژ پایان تخلیه 2.5 ولت تحت شرایط آزمون درج‌شده در همان داده‌برگ تعیین شده است؛ در حالی که در سلول‌های LiPo مرسوم ولتاژ نامی معمولاً 3.7 ولت است. ولتاژ نامی بسته باتری از حاصل‌ضرب تعداد سلول‌های سری (N) در ولتاژ نامی هر سلول به دست می‌آید (V_pack = N * V_cell). در بسته 4 سلولی با سلول‌های 3.7 ولت، ولتاژ نامی 14.8 ولت است.

حاصل‌ضرب ولتاژ نامی در ظرفیت بر حسب آمپر ساعت، تقریب خطی انرژی ذخیره‌شده است (E ≈ V_nom * Q_Ah). برای سلول مولی‌سل P42A با ظرفیت نوعی 4200mAh (4.2Ah)، ضرب 3.6 در 4.2 برابر 15.12Wh می‌شود، در حالی که مقدار نوعی انرژی در جدول دیتاشیت 15.5Wh ثبت شده است. این مقایسه نشان می‌دهد حاصل‌ضرب دو مقدار نامی جای محاسبه انرژی از پروفایل تخلیه را نمی‌گیرد؛ انرژی واقعی از انتگرال حاصل‌ضرب ولتاژ متغیر در جریان طی زمان به دست می‌آید و به شرایط تخلیه وابسته است. C-rate نسبت جریان به ظرفیت است؛ تنها اگر سازنده آن را حد پیوسته معرفی کرده باشد، برای جریان پیوسته به کار می‌رود. در قرارداد این محاسبه با ظرفیتAh، نرخ متناظر یکای 1/h دارد (I_rated = C_rate * Q_Ah). در بسته 4S با ظرفیت 2.2Ah و ضریب 30C، جریان نامی پیوسته 66 آمپر محاسبه می‌شود (30 * 2.2 = 66 A). این رقم یک حد اسمی بر مبنای دیتاشیت است، نه مجوزی برای کار مداوم در هر محیطی بدون خنک‌کاری مناسب؛ زیرا مقاومت داخلی سلول زیر بار شدید جریان موجب افت ولتاژ زیر بار (Voltage Sag) و تولید حرارت می‌گردد.

20.1.2 مفهوم انرژی ویژه (Wh/kg) و مقایسه انرژی ذخیره‌شده شیمیایی با در نظر گرفتن راندمان پیشرانش

انرژی ویژه (Specific Energy) نسبت انرژی الکتریکی قابل استحصال (وات‌ساعت) به جرم کل باتری (کیلوگرم) است (e_sp = E / m). در سلول مولی‌سل P42A، انرژی ویژه گراویمتری در جدول سازنده 230Wh/kg و بیشینه جرم سلول 70g قید شده است (تقسیم 15.5Wh بر بیشینه جرم 0.070kg مقدار 221.4Wh/kg را نشان می‌دهد اما ترکیب انرژی نوعی با جرم حداکثری الزاماً مقدار انرژی ویژه نوعی جدول را بازسازی نمی‌کند). در سطح بسته باتری، با افزوده شدن سیم‌ها، اتصالات، عایق و روکش، انرژی ویژه کاهش می‌یابد. برای یک محاسبه فرضی، بسته‌ای با انرژی ویژه نامی 135Wh/kg و سهم انرژی قابل‌استفاده مفروض 0.80 در نظر بگیرید. انرژی ویژه مفید این مثال 135 × 0.80 = 108Wh/kg است. سهم 0.80 فرض تمرین است و حد عمومی تخلیه یا تضمین عمر باتری محسوب نمی‌شود. Molicel: مشخصاتP42Aنسخه1.7

انرژی شیمیایی ذخیره‌شده در سوخت را نباید مستقیماً با انرژی مفید شفت مقایسه کرد؛ بازده تبدیل نیز مهم است. در یک مثال صرفاً محاسباتی، ورودی فرضی 12000Wh/kg و بازده فرضی 0.20 به 2400Wh/kg انرژی شفت می‌انجامد. برای بسته فرضی با انرژی ویژه مفید 108Wh/kg و بازده تبدیل فرضی 0.80، نتیجه 86.4Wh/kg است. این اعداد نماینده یک محصول یا بازه عمومی بازده همه سامانه‌ها نیستند؛ فقط روش لحاظ کردن تلفات را نشان می‌دهند. زمان پرواز نهایی علاوه بر ذخیره انرژی، به جرم کل، توان موردنیاز، شکل پرنده و مأموریت وابسته است و از این مقایسه نمی‌توان سقف زمانی مشترکی برای همه چندملخه‌ها نتیجه گرفت.

به عنوان نمونه، بسته باتری فرضی 500 گرمی (0.5kg) با ولتاژ نامی 14.8V و ظرفیت 5000mAh (5Ah)، انرژی اسمی 74Wh ذخیره می‌کند (E = 14.8 * 5 = 74 Wh). انرژی ویژه نامی این بسته برابر 74 / 0.5 = 148 Wh/kg است.

20.2 اثر افزایش جرم باتری بر توان مورد نیاز پرواز

در هاور، برخلاف تکیه‌داشتن روی زمین، کوادکوپتر معلق در هاور باید پیوسته جریانی از هوا را شتاب دهد تا نیروی رانش عمودی متوازن‌کننده وزن را بسازد. در نتیجه، هر گرم وزن باتری اضافی مستقیماً به بار رانش پروانه‌ها افزوده شده و توان مصرفی موتورها را به شکلی غیرخطی بالا می‌برد.

این اثر پدیده بازگشت کاهنده را شکل می‌دهد: اگر ولتاژ نامی،سهم قابل‌استفاده وشرایط مقایسه ثابت باشند،دوبرابر کردن ظرفیت می‌تواند انرژی مفید را تقریباً دوبرابر کند اما با سنگین‌تر شدن پرنده و افزایش توان هاور، آهنگ تخلیه انرژی سریع‌تر خواهد شد. بنابراین زمان پرواز نه تنها دو برابر نمی‌شود بلکه ممکن است تنها اندکی بهبود یابد و فراتر از نقطه بهینه، حتی کاهش یابد. NASA: جرم و انرژی ویژه درطراحی

20.2.1 رشد جرم کل با افزودن باتری و نیاز به نیروی رانش بیشتر برای حفظ شناوری

جرم کل برخاست پهپاد (M_total) مجموع جرم سازه خالی و محموله (M_empty) و جرم باتری (M_battery) است:

M_total = M_empty + M_battery

در مدل هاور هوای آرام با رانش قائم و با صرف‌نظر از بار رو به پایین داون‌واش بر بدنه، رانش عمودی کل ملخ‌ها (T) باید دقیقاً با وزن کل پرنده (W) برابر باشد:

T = W = M_total * g

که در آن جرم بر حسب کیلوگرم (kg)، شتاب گرانش g ≈ 9.807 m/s^2 و رانش بر حسب نیوتون (N) است. در مهندسی پهپاد رانش به صورت گرم‌نیرو (gf) نیز بیان می‌شود که معادل وزن یک گرم جرم در شتاب گرانش استاندارد زمین است (1000 gf ≈ 9.807 N) و نباید با گرمِ جرم اشتباه شود. کسر جرمی باتری به صورت f_b = M_battery / M_total تعریف می‌گردد. برای مثال، کوادکوپتری با جرم خالی 700 گرم را با دو باتری مختلف مقایسه کنید:

  • با باتری 300 گرمی: جرم کل 1000 گرم (1.0kg)، رانش لازم T_1 = 1.0 * 9.807 = 9.807 N ≈ 1000 gf (250 گرم‌نیرو به ازای هر موتور) و کسر جرمی باتری 30 درصد است.
  • با باتری 800 گرمی: جرم کل به 1500 گرم (1.5kg) می‌رسد و رانش لازم به T_2 = 1.5 * 9.807 = 14.71 N ≈ 1500 gf (375 گرم‌نیرو به ازای هر موتور) افزایش می‌یابد؛ یعنی 50 درصد افزایش رانش و کسر جرمی باتری 53.3 درصد.

20.2.2 رابطه توان القایی ایده‌آل هاور با وزن در مدل دیسک فرضی و افزایش جریان مصرفی

تئوری اندازه حرکت دیسک فعال نشان می‌دهد ملخ در هاور با ایجاد سرعت القایی رو به پایین v_i رانش تولید می‌کند. توان القایی ایده‌آل برای دادن انرژی جنبشی به این ستون هوا به کار می‌رود.

یک قدم جلوتر: استخراج توان القایی در تئوری اندازه حرکت

در مدل هاور ایده‌آل خارج از اثر زمین، جریان یکنواخت، شبه‌پایا، تراکم‌ناپذیر و بدون چرخش و لزجت فرض می‌شود. A مساحت مؤثر دیسک بر حسب m² است؛ جمع ساده مساحت‌ها برای روتورهای مستقل، غیرهمپوشان و بدون تداخل قوی به کار می‌رود. با چگالی هوا ρ (حدود 1.225 کیلوگرم بر متر مکعب در سطح دریا)، دبی جرمی هوا از صفحه دیسک m_dot = ρ * A * v_i بر حسب kg/s است. سرعت دوردستِ پس‌جریان در این مدل 2v_i است و با سرعت روی دیسک v_i بر حسب m/s فرق دارد. رانش برابر تغییر اندازه حرکت سیال است (T = 2 * ρ * A * v_i^2). بنابراین سرعت القایی برابر است با:

v_i = sqrt( T / (2 * ρ * A) )

توان القایی ایده‌آل از حاصل‌ضرب رانش در سرعت القایی به دست می‌آید:

P_induced = T * v_i = T^(1.5) / sqrt(2 * ρ * A)

با برقراری شرط هاور (T = W)، رابطه تناسبی بنیادین زیر حاکم است:

P_induced ∝ W^(1.5) = W^(3/2)

توجه کنید که رابطه توان با توان 1.5 وزن، صرفاً متعلق به توان القایی ایده‌آل در مدل دیسک هاور با مساحت دیسک و چگالی هوای ثابت است. کل توان الکتریکی مصرفی پهپاد شامل توان پروفیل تیغه‌ها (ناشی از اصطکاک و چرخش پره در هوای لزج)، تلفات مکانیکی، تلفات اهمی سیم‌پیچ موتورها (I^2 * R) و تلفات الکترونیک قدرت نیز می‌شود؛ بنابراین کل توان مصرفی تابعی پیچیده‌تر است، سهم هر مؤلفه باید برای همان روتور و نقطه کار محاسبه شود. پژوهش: مدل توان هاور

رشد غیرخطی با توان 1.5 به این معناست که اگر وزن کل 1.41 برابر شود، توان القایی ایده‌آل هاور با دیسک ثابت (1.41)^(1.5) ≈ 1.67 برابر (67 درصد افزایش) می‌گردد. اگر وزن 50 درصد افزایش یابد (W_2 = 1.5 * W_1)، توان القایی به اندازه (1.5)^(1.5) ≈ 1.837 برابر، یعنی 83.7 درصد رشد می‌کند. برای ولتاژ پایانه یکسان، افزایش توان الکتریکی، جریان را طبق I = P_electric / V بیشتر می‌کند؛ نسبت توان القایی بالا را نباید عین نسبت توان الکتریکی گرفت. در مقاومت داخلی ثابت، افزایش جریان می‌تواند افت ولتاژ IR و تلفات I²R را بیشتر کند؛ مقدار واقعی به نقطه کار و باتری وابسته است. OpenStax، مقاومت داخلی باتری

پنج نقطهٔ مداومت فرضی برحسب کسر جرم باتری، با بیشترین زمان حدود22.74دقیقه در گزینهCو کسر50درصد.
پنج گزینهٔ فرضی متن با جرم خشک 0.6 kg، انرژی ویژهٔ مفید 120 Wh/kg و توان‌های فرضی درج‌شده در جدول. C در میان این گزینه‌ها بیشترین زمان را دارد. خطوط چین صرفاً راهنمای دیدن ترتیب نقاط‌اند؛ نمودار اندازه‌گیری، برازش آزمایش یا اثبات نقطهٔ بهینهٔ عمومی نیست. ترسیم تألیفی گبرابیت؛ مبنای علمی: منبع شکل

20.3 مجموعه ملخ و شاخص رانش به توان

ملخ و موتور مبدل توان الکتریکی به نیروی رانش آیرودینامیکی هستند. در ارزیابی پیشرانش، شاخص رانش به توان مصرفی در نقطه کار معین با یکای گرم بر وات (g/W یا gf/W) یا نیوتون بر وات (N/W) سنجیده می‌شود. تأکید اکید مهندسی: شاخص گرم بر وات یک ضریب نسبت ابعادی در نقطه کاری مشخص است و نباید آن را با بازدهی بدون بعد فیزیکی (درصد بین 0 تا 100) اشتباه گرفت؛ زیرا صورت کسر نیرو و مخرج آن توان است. گرم‌نیرو (gf) یکای نیرو و معادل وزن یک گرم جرم در میدان گرانش استاندارد زمین است (1000 gf ≈ 9.807 N) و نباید با گرمِ جرم یکسان پنداشته شود.

برای مثال، دو سامانه موتور و ملخ فرضی را در نظر بگیرید که در ولتاژ یکسان ارزیابی شده‌اند: مجموعه اول شاخص 4gf/W و مجموعه دوم شاخص 6gf/W ارائه می‌دهد. سامانه دوم در آن نقطه کار برای تولید رانش معین توان کمتری طلب می‌کند. ابعاد ملخ عاملی تأثیرگذار بر این نسبت است، اما قطر بزرگ‌تر به‌تنهایی و بدون انطباق دقیق کل پیشرانش، ضامن دستیابی به توان کمتر در پرواز واقعی نخواهد بود.

20.3.1 بارگذاری دیسک و اثر ابعاد ملخ بر شاخص رانش به توان مصرفی (گرم بر وات)

بارگذاری دیسک (Disk Loading: DL) نسبت نیروی رانش کل (T) به مساحت دیسک ملخ‌ها (A) است و یکای استاندارد SI آن نیوتون بر متر مربع (N/m^2) می‌باشد (DL = T / A). این کمیت با بارگذاری جرمی (m/A با یکای kg/m^2) متفاوت است. طبق تئوری اندازه حرکت، نسبت رانش به توان القایی ایده‌آل به صورت زیر با بارگذاری دیسک رابطه دارد:

T / P_i = 1 / v_i = sqrt( (2 * ρ) / DL )

کاهش بارگذاری دیسک (افزایش مساحت پروانه‌ها)، سرعت القایی هوای عبوری را کاهش می‌دهد. ملخ بزرگ‌تر جرم هوای بیشتری را با سرعت پایین‌تری عبور می‌دهد و در مدل بی‌چرخش، انرژی جنبشی کمتری به پس‌جریان می‌دهد؛ در حالی که ملخ کوچک برای ایجاد همان رانش باید جرم کمتری از هوا را با سرعتی بسیار بالا شلیک کند.

برای تبیین مفهومی، دو نقطه کار فرضی را با فرض‌های مستقل برای یک کوادکوپتر فرضی با رانش کل 1200 گرم‌نیرو (معادل 11.77 نیوتون در گرانش استاندارد) مقایسه کنید:

  • طرح اول (ملخ‌های کوچک فرضی): مجموع مساحت دیسک فرضی 0.12 متر مربع (DL ≈ 98.1 N/m^2) با فرض شاخص الکتریکی 5gf/W در این نقطه کار. توان مصرفی هاور: P_1 = 1200 / 5 = 240 W.
  • طرح دوم (ملخ‌های بزرگ فرضی): مجموع مساحت دیسک فرضی 0.30 متر مربع (DL ≈ 39.2 N/m^2) با فرض شاخص الکتریکی 8gf/W در این نقطه کار. توان مصرفی هاور: P_2 = 1200 / 8 = 150 W.

در این مقایسه محاسباتی، توان مصرفی از 240 وات به 150 وات کاهش می‌یابد (37.5 درصد کاهش توان). تذکر علمی مهم: این مقادیر صرفاً یک مثال عددی آموزشی با فرض‌های مستقل هستند؛ شاخص‌های مصرف الکتریکی 5 و 8 گرم بر وات را نمی‌توان صرفاً از روی مساحت دیسک استنتاج کرد، زیرا توان الکتریکی واقعی علاوه بر جریان القایی، به پسای پروفیل پره، تطبیق گشتاور موتور و راندمان الکترونیک قدرت وابسته است و بزرگ‌تر بودن ملخ یا صلبیت آن به‌تنهایی تضمین‌کننده کاهش توان در پرنده واقعی نخواهد بود. NASA: توان القایی وپروفیل

20.3.2 محدودیت‌های عملی در انتخاب ابعاد ملخ: پاسخ دینامیکی، جریان موتور و ابعاد سازه

اگر ملخ بزرگ‌تر بارگذاری دیسک را کاهش می‌دهد، چرا در همه پرنده‌ها از ملخ‌های بسیار بزرگ استفاده نمی‌شود؟ سه محدودیت فنی این انتخاب را مهار می‌کنند:

1. ممان اینرسی دورانی و کنترل وضعیت: ممان اینرسی پروانه برابر انتگرال توزیع جرم در امتداد شعاع تیغه (J = integral(r^2 dm)) رابطه مستقیم دارد. شتاب زاویه‌ای ملخ از موازنه گشتاور موتور و گشتاور مقاوم آیرودینامیکی بر لختی به دست می‌آید (tau = J * alpha). پهپادها برای حفظ تعادل با تغییر پیوسته دور ملخ‌ها گشتاور کنترلی تولید می‌کنند. در طرح‌های مشابه با توزیع جرم قابل‌مقایسه، افزایش قطر می‌تواند اینرسی دورانی ملخ را بیشتر کند و موتور برای تغییر سریع دور به گشتاور بالاتری نیاز دارد. در صورت ناکافی بودن گشتاور، شتاب زاویه‌ای پروانه افت کرده و واکنش پرنده به تندبادها کند می‌شود. به همین دلیل برای پاسخ سریع، باید لختی ملخ و گشتاور موتور با نیاز کنترل تطبیق یابد؛ ملخ کوچک‌تر می‌تواند یکی از گزینه‌ها باشد تا شتاب زاویه‌ای تند و پاسخ کنترلی سریع حفظ گردد، حتی اگر شاخص گرم بر وات آن‌ها پایین‌تر باشد.

2. گشتاور و دور موتور: گشتاور لازم به قطر، گام، دور و نقطه کار وابسته است. در توان مکانیکی یکسان، دور کمتر طبق P = tau * omega، گشتاور بیشتری می‌خواهد. صرف انتخاب موتور با ثابت دور پایین (Low KV) ضامن عملکرد بهینه نیست، بلکه کل سامانه پیشرانش شامل گام پروانه، مشخصه گشتاور-سرعت موتور و جریان مجاز درایور باید دقیقاً تطبیق داده شوند تا موتور بیش از حد داغ نشود.

3. ابعاد و جرم سازه: ملخ بزرگ‌تر به بازوهای بلندتری برای جلوگیری از برخورد پره‌ها و تداخل جریان نیاز دارد. بازوهای بلندتر ممان خمشی شاسی را بالا برده و نیاز صلبیت وجرم سازه باید دوباره بررسی شود که بخشی از مزیت توان آیرودینامیکی را خنثی می‌کند.

دو آرایش نمادین چهارملخه با مساحت‌های مجموع 0.12 و0.30 متر مربع و مقایسهٔ محاسبهٔ شاخص رانش به توان در دو نقطهٔ فرضی.
دو نقطهٔ کار فرضیِ متن: برای رانش معادل 1200 گرم‌نیرو، توان‌های فرضی 240 و 150 W شاخص‌های 5 و 8 gf/W می‌دهند. این شاخص بازده بی‌بعد نیست. توان‌ها و شاخص‌ها از مساحت به‌تنهایی نتیجه نشده‌اند و اندازه‌گیری یا مشخصات یک محصول واقعی نیستند. ترسیم تألیفی گبرابیت؛ مبنای علمی: منبع شکل

20.4 توازن مهندسی در طراحی پرنده برای بیشینه‌سازی مدت پرواز

طراحی پرنده الکتریکی یک فرآیند بده‌بستان مهندسی (Trade-off Study) است. زمان پرواز در هاور از حاصل‌تقسیم انرژی مفید باتری بر میانگین توان هاور حاصل می‌شود (t_endurance = E_usable / P_average). در یک خانواده طراحی با مساحت دیسک، سامانه پیشرانش، چگالی هوا و انرژی ویژه مفید ثابت، افزایش باتری هم انرژی و هم توان لازم را تغییر می‌دهد. بسته به مدل توان و قیود طراحی، زمان پرواز می‌تواند در دامنه بررسی‌شده بیشینه‌ای داشته باشد؛ شکل زنگوله‌ای و وجود یک بهینه واحد، حکم عمومی هر بازطراحی نیست. NASA: تحلیل بده‌بستان

20.4.1 بهینه‌سازی جرم سازه و تجهیزات جانبی برای افزایش کسر جرم مفید باتری

طبق رابطه کسر جرمی (f_b = m_bat / (m_empty + m_bat))، سبک‌سازی سازه و اویونیک یکی از راه‌های بهبود مداومت است،مشروط به حفظ استحکام،حاشیه ایمنی ونیازهای سامانه. اگر جرم خالی پرنده (m_empty) با استفاده از مواد مرکب کربنی، حذف اتصالات سنگین و کوتاه‌سازی سیم‌ها کاهش یابد، می‌توان معادل همان مقدار جرم را به سلول‌های باتری افزود بدون آنکه جرم کل تغییر کند. در این وضعیت، چون وزن کل ثابت مانده است، اگر مساحت دیسک،آیرودینامیک و نقطه کار سامانه نیز ثابت بمانند،توان هاور وبارگذاری دیسک در مدل ثابت می‌ماند، اما انرژی باتری بیشتر شده و زمان پرواز به طور خالص رشد می‌کند.

برای مثال، در یک بودجه جرمی کل 1200 گرم، اگر جرم سازه 720 گرم باشد، باتری 480 گرمی کسر جرمی 40 درصد می‌سازد. با کاهش 120 گرم از سازه و رساندن جرم خالی به 600 گرم، می‌توان باتری را به 600 گرم رساند (کسر جرمی 50 درصد). اگر انرژی ویژه مفید باتری و بازده تبدیل ثابت بماند و تغییر سازه بر مساحت دیسک، آیرودینامیک و نقطه کار پیشرانش اثر نگذارد، در این مدل انرژی ذخیره‌شده 25 درصد رشد می‌کند (600 / 480 = 1.25) و با فرض ثابت ماندن توان هاور به دلیل جرم کل و سامانه یکسان، مداومت محاسباتی نیز 25 درصد افزایش می‌یابد.

20.4.2 تحلیل نقطه بیشینه مداومت پرواز در یک مدل فرضی معین

رفتار مداومت پرواز را در یک مدل محاسباتی فرضی معین بررسی می‌کنیم: پهپادی با جرم خالی مشخص 600 گرم (0.6kg) و باتری‌هایی با انرژی ویژه مفید 120Wh/kg در نظر گرفته شده است. جدول زیر مقایسه 5 گزینه گسسته فرضی را نشان می‌دهد. مقادیر توان هاور در این جدول (95، 135، 190، 280 و 460 وات) ورودی‌های فرضیِ مستقل برای این پنج نقطه طراحی هستند و نباید آنها را داده اندازه‌گیری تجربی یا نتیجه فرمول بسته توان القایی دانست؛ زیرا توان واقعی کل شامل پسای پروفیل، راندمان موتور و تلفات درایور نیز هست (t = (E_usable / P_hover) * 60):

گزینه جرم باتری (g) جرم کل (g) کسر جرمی باتری انرژی مفید (Wh) توان هاور فرضی (W) زمان پرواز (دقیقه)
A 200 800 25.0 % 24.0 95.0 15.16
B 400 1000 40.0 % 48.0 135.0 21.33
C (بیشترین زمان میان گزینه‌ها) 600 1200 50.0 % 72.0 190.0 22.74
D 850 1450 58.6 % 102.0 280.0 21.86
E 1200 1800 66.7 % 144.0 460.0 18.78

تحلیل جدول نشان می‌دهد که در میان این 5 گزینه گسسته، گزینه C با باتری 600 گرمی (کسر جرمی 50 درصد) بیشترین زمان پرواز (22.74 دقیقه) را میان گزینه‌های ارزیابی‌شده دارد. با گذار به گزینه D (850 گرم)، توان فرضی به 280 وات می‌رسد و زمان پرواز به 21.86 دقیقه افت می‌کند. در گزینه E با باتری 1200 گرمی، توان فرضی 460 وات زمان پرواز را به 18.78 دقیقه کاهش می‌دهد. اتصال این نقطه‌ها فقط یک مدل درون‌یابی است؛ اطلاعاتی درباره پیکربندی واقعیِ میان آن‌ها فراهم نشده است.

در این مثال، نقطه بیشینه گزینه C صرفاً برترین گزینه در میان همین 5 ورودی فرضی گسسته است و به عنوان بهینه جهانی یا پیوسته برای هر پهپاد واقعی یا اندازه‌گیری میدانی تعبیر نمی‌شود.

پرسش‌های ارزیابی و سنجش یادگیری

پرسش 1: تفاوت ظرفیت بار الکتریکی (mAh) با انرژی الکتریکی (Wh) چیست و چرا دانستن mAh به تنهایی برای محاسبه زمان پرواز کافی نیست؟ پاسخ: mAh بار است؛Wh انرژی است. برای زمان، انرژی قابل‌استفاده و توان متوسط لازم‌اند،نه فقط ظرفیت بار.

پرسش 2: چرا رابطه توان القایی ایده‌آل هاور با وزن به توان 1.5 نسبت مستقیم دارد و چرا این رابطه کل توان مصرفی پرنده را در بر نمی‌گیرد؟ پاسخ: در مدل ایده‌آل باrhoوAثابت،v_iبا جذرTرشد می‌کند وP_i=T*v_iاست؛توان پروفیل وتلفات الکتریکی جدا هستند.

پرسش 3: مفهوم شاخص عملکردی 7.0 گرم بر وات چیست و چرا یک بازدهی بدون بعد فیزیکی محسوب نمی‌شود؟ پاسخ: در همان نقطه کار به ازای هر وات،7gfرانش تولید می‌شود؛gf/Wیکادارد ودرصد بازده نیست.

پرسش 4: چرا لختی پروانه در پاسخ سریع کنترل مهم است و چرا ملخ کوچک‌تر الزام همه پروازهای بادخیز نیست؟ پاسخ: این یک قاعده عمومی نیست. لختی کمتر می‌تواند تغییر دور را سریع‌تر کند،ولی گشتاورموتور،توان،سازه ومأموریت هم تعیین‌کننده‌اند.

پرسش 5: پدیده بازگشت کاهنده ناشی از افزایش جرم باتری را بر پایه رابطه مداومت پرواز تحلیل کنید. پاسخ: در مدل مشخص،t=E_use/P_avgاست؛باتری بیشتر انرژی را زیاد می‌کند ولی جرم و توان راهم می‌افزاید. شکل وبهینه تابع مدل وقیودند.

تمرین‌های محاسباتی با پاسخ تشریحی

تمرین 1: محاسبه ولتاژ، جریان و توان نامی

یک بسته باتری 3 سلولی LiPo دارای ظرفیت 1800mAh و ضریب تخلیه مداوم 25C است. با فرض ولتاژ نامی 3.7V برای هر سلول، موارد زیر را بیابید:

الف) ولتاژ نامی کل بسته.

ب) بیشینه جریان پیوسته نامی.

ج) توان نامی خروجی.

پاسخ تشریحی:

الف) V_pack = 3 * 3.7 = 11.1 V

ب) با ظرفیت Q_Ah = 1.8 Ah: I_rated = 25 * 1.8 = 45.0 A

ج) P_rated = 11.1 * 45.0 = 499.5 W؛ این ضرب ولتاژ نامی در جریان برچسب است،نه توان تضمین‌شده واقعی زیر بار

تمرین 2: محاسبه بارگذاری دیسک و توان هاور در مثال فرضی

کوادکوپتری با جرم کل 1200 گرم (نیروی رانش هاور معادل 1200 گرم‌نیرو برابر با 11.77 نیوتون) مفروض است. در طرح الف مساحت دیسک پروانه‌ها 0.15 متر مربع و شاخص عملکرد فرضی 5.5gf/W است. در طرح ب مساحت 0.30 متر مربع و شاخص فرضی 8.0gf/W است.

الف) بارگذاری دیسک را در هر دو حالت به دست آورید.

ب) توان مصرفی هاور و میزان کاهش توان را در این مقایسه فرضی محاسبه کنید.

پاسخ تشریحی:

الف) DL_a = 11.77 / 0.15 = 78.47 N/m^2 و DL_b = 11.77 / 0.30 = 39.23 N/m^2

ب) P_a = 1200 / 5.5 ≈ 218.18 W و P_b = 1200 / 8.0 = 150.0 W

کاهش توان: Delta_P = 218.18 – 150.0 = 68.18 W (کاهش 31.25 درصدی در این مدل فرضی).

تمرین 3: مقایسه مداومت پرواز دو بسته باتری در مدل فرضی

پهپادی با جرم خالی 800 گرم با دو بسته باتری ارزیابی می‌شود:

– بسته 1: جرم 400 گرم، انرژی مفید 48Wh و توان هاور فرضی 140W.

– بسته 2: جرم 1000 گرم، انرژی مفید 120Wh و توان هاور فرضی 350W.

الف) کسر جرمی باتری را برای هر دو حالت بیابید.

ب) زمان پرواز هاور را بر حسب دقیقه محاسبه کنید.

پاسخ تشریحی:

الف) f_b1 = 400 / 1200 = 33.33 % و f_b2 = 1000 / 1800 = 55.56 %

ب) t_1 = (48.0 / 140.0) * 60 ≈ 20.57 min و t_2 = (120.0 / 350.0) * 60 ≈ 20.57 min

هر دو بسته زمان پرواز یکسانی دارند؛ باتری سنگین‌تر با وجود انرژی بیشتر، به دلیل رشد شدید توان هاور مزیتی در زمان پرواز ایجاد نکرده است.

فعالیت کلاسی (محاسباتی و ایمن)

یک کوادکوپتر فرضی با باتری 4000mAh و میانگین جریان مصرفی هاور 16A مفروض است. با فرض محاسباتی استفاده از 80 درصد ظرفیت و باقی ماندن 20 درصد آن:

1. ظرفیت مفید قابل استفاده را بیابید.

2. زمان پرواز محاسباتی این مدل را بر حسب دقیقه بیابید؛ این محاسبه حد ایمنی باتری یا پرواز واقعی را تعیین نمی‌کند.

راهنمای حل:

1. Q_usable = 4000 * 0.80 = 3200 mAh = 3.2 Ah

2. t = 3.2 / 16.0 = 0.2 h = 12.0 min (زمان پرواز 12 دقیقه).

هشدار ایمنی: این فعالیت کاملاً محاسباتی روی کاغذ است. در دنیای واقعی، بیش‌تخلیه می‌تواند سلول را آسیب بزند و استفاده یا شارژ مجدد بسته آسیب‌دیده خطرساز شود؛بادکردن یا آتش‌سوزی پیامد قطعی هر افت ولتاژ نیست. حدود همان سازنده باید رعایت شوند؛ این درس دستور شارژ یا آزمون باتری نیست. NASA: خطر بیش‌تخلیه وشارژبعدی

منابع و مراجع علمی

Russell,Theodore,Sekula(2018) — Incorporating Test Data for Small UAS at the Conceptual Design Level

FAA — Helicopter Flying Handbook،Chapter2: Aerodynamics of Flight؛هاور واثرزمین

Molicel — INR21700P42A،Product Data Sheet،Version1.7

NASA — EAP Frequently Asked Questions؛جرم وگرما

NASA — Unmanned Aircraft Systems Educator Guide؛نیرو وجرم

NASA — The Science Behind Quadcopters،Student Guide؛حرکت وگشتاور

NASA Systems Engineering Handbook — 6.8 Decision Analysis؛قیود وفرض‌های مطالعه

Ugwueze etal(2023) — An Efficient and Robust Sizing Method for eVTOL Aircraft Configurations in Conceptual Design؛بخش3.1؛ NASA — JSC20793RevD(2017)،بخش6.4.2؛خطرات بیش‌تخلیه.

OpenStax — University Physics Vol.2، Electromotive Force

با نظرات خود به تیم جبرا در بهبود کیفیت کمک کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سبد خرید
پیمایش به بالا