وضعیت اعتبارسنجی: 1 پروژهٔ واقعی با CubeMX 6.14.0، DB 6.0.140 و CubeF3 1.11.6 تولید و با GCC 13.2.1 در ساخت پاک Debug با -O0 -g3 -Wall -Werror بدون خطا و هشدار کامپایل شده است. 12 بررسی مدل یا فایل اجرایی انجام شده است. پروگرام، اجرای برد، محیط گرافیکی CubeIDE و اندازه‌گیری واقعی انجام نشده‌اند؛ 6 شکل این مقاله نمودار تألیفی یا مدل‌اند و شاهد آزمایش سخت‌افزاری نیستند.

پیش‌نیاز: درس 13، درس 14. ترتیب این آموزش مطابق سند سفارش دوره است.

DMA در ارتباط UART چه کاری انجام می‌دهد؟

در درس 13 هر بایت با وقفه به صف منتقل می‌شد. اینجا DMA دادهٔ USART1 را مستقیماً در بافر SRAM می‌نویسد و پردازنده در رخدادهای نیمه، کامل یا بیکارشدن خط سراغ داده می‌رود. تنظیم کانال، کپی به صف کمکی، پردازش پیام، خطا و مالکیت ارسال همچنان مسئولیت برنامه‌اند؛ کاهش تعداد رخدادها معادل اثبات درصد کاهش بار CPU نیست.

کانال‌های واقعی و حافظهٔ مجاز

در تنظیم پیش‌فرض همین STM32F303CBT6، USART1_TX از DMA1 Channel4 و USART1_RX از Channel5 استفاده می‌کنند. کانال ارسال Normal با اولویت DMA برابر Low و دریافت Circular با اولویت DMA برابر High است. عرض هر دو سمت Byte، افزایش نشانی حافظه فعال و افزایش نشانی پریفرال خاموش است. این تراشه DMAMUX خانواده‌های جدید را ندارد؛ درخواست‌های دیگری که روی یک کانال نگاشت شده‌اند منابع مستقل هم‌زمان نمی‌سازند.

قطعهٔ CB با Flash برابر 128KiB، SRAM اصلی 32KiB در 0x20000000 تا 0x20007FFF و CCM برابر 8KiB دارد. معرفی «تا 40KiB SRAM اصلی» برای کل خانواده را نباید به این قطعه تعمیم داد. DMA به CCM در 0x10000000 دسترسی ندارد. بافرهای این پروژه با بررسی ELF واقعی در SRAM اصلی تأیید شده‌اند؛ این شاهد جای‌گذاری حافظه است، نه اجرای انتقال. نوع خطای فیزیکی مشاهده‌شده‌ای برای دسترسی نامعتبر ادعا نمی‌کنیم. F303 مورد استفاده D-Cache ندارد و کد نگهداری کش خانواده‌های دیگر به آن اضافه نشده است.

USART1 روی PA9/TX و PA10/RX با AF7، قالب 8N1 و baud برابر 115200 است. منبع کلاک صریحاً PCLK2 برابر 72MHz انتخاب شده است. PA9 و PA10 در LQFP48 به‌ترتیب پایهٔ فیزیکی 30 و 31 هستند؛ این اعداد شمارهٔ هدر برد نیستند. TX برد به RX مبدل، RX برد به TX مبدل و زمین‌ها مشترک باشند؛ مبدل باید منطق سازگار 3.3V داشته باشد. اتصال مستقیم RS232 یا 5V TTL مناسب این راهنما نیست. SWD روی PA13/PA14 حفظ شده است.

USART1 و کانال‌های ثابت DMA1
نمودار تألیفی مسیر DMA1 Channel4 برای TX و Channel5 برای RX؛ پایه‌های PA9 و PA10 با AF7 و شمارهٔ فیزیکی بستهٔ LQFP48 مشخص‌اند، نه شمارهٔ هدر. بافر واقعی RX برابر 64 بایت در SRAM اصلی است؛ CCM مسیر DMA ندارد. برای دیدن جزئیات، تصویر را باز کنید.

پروژهٔ واقعی gebrabit_lesson15_uart_dma با 64 بایت RX DMA، صف 512 بایتی و TX سراسری 32 بایتی ساخته شده است. مجموع text+data برابر 23516 بایت و مصرف ناحیهٔ Flash لینک 23572 بایت است؛ اختلاف 56 بایت مربوط به چیدمان فایل اجرایی است. RAM ناحیهٔ لینک 3096 بایت شامل رزرو heap/stack است و مصرف زنده اندازه‌گیری نشده است. فایل .ioc، سورس و ELF/MAP واقعی همراه‌اند. CubeF3 commit برابر 663d2baae3604244f90ed80d0d757df17e36ada9 و HAL برابر 953955afe65f89e60e556bbcdba752597f5da65d است.

ارسال DMA و مالکیت بافر تا پایان واقعی ارسال

HAL_OK با پایان انتقال یکی نیست

HAL_UART_Transmit_DMA پس از راه‌اندازی موفق، HAL_OK برمی‌گرداند؛ ارسال در پس‌زمینه ادامه دارد. وضعیت gState در HAL می‌تواند HAL_UART_STATE_BUSY_TX باشد؛ HAL_BUSY نام یکی از مقادیر برگشتی است، نه نام همان وضعیت داخلی. فراخوانی مجدد هنگام آماده‌نبودن فرستنده می‌تواند HAL_BUSY برگرداند و نباید به‌عنوان اجازهٔ بازنویسی بافر تعبیر شود.

بافر ارسال باید تا پایان استفادهٔ سخت‌افزار معتبر و ثابت بماند. یک آرایهٔ محلی تنها وقتی قابل استفاده است که طول عمر و ثباتش تا پایان انتقال تضمین شده باشد؛ محلی‌بودن به‌تنهایی خطا نیست. پروژهٔ این درس برای حذف این ابهام از tx_buffer سراسری 32 بایتی استفاده می‌کند. main فقط وقتی tx_busy صفر است parser را جلو می‌برد و پاسخ را در همین آرایه می‌سازد؛ پیش از شروع DMA مالکیت را قفل و پس از آن محتوای آرایه را تغییر نمی‌دهد.

چرا وقفهٔ USART1 علاوه بر وقفهٔ DMA لازم است؟

در حالت Normal همین HAL، پایان DMA ارسال به معنی خروج آخرین بیت از USART نیست. UART_DMATransmitCplt درخواست DMAT را خاموش و مجوز وقفهٔ TC خود USART را فعال می‌کند. مسیر نهایی TC در UART، HAL_UART_TxCpltCallback را اجرا می‌کند. در پروژه tx_busy تنها در این callback یا پس از تکمیل HAL_UART_AbortTransmit در main صفر می‌شود؛ DMA TC به‌تنهایی قفل بافر برنامه را باز نمی‌کند.

اگر شروع ارسال ناموفق باشد، tx_failures و tx_recovery_pending ثبت می‌شوند؛ بافر تا بازیابی رها نمی‌شود. اگر ارسال بیش از 100ms بر مبنای HAL tick معطل بماند، برنامه درخواست Abort می‌دهد و پیش از استفادهٔ مجدد آن را کامل می‌کند. این نگهبان، تضمین نگهداری همهٔ داده‌های دریافتی برای 100ms نیست؛ صف دریافت ممکن است زودتر پر شود. این زمان نیز به پیشروی tick وابسته است.

مالکیت بافر TX تا تکمیل UART
نمودار توالی تألیفی بدون مقیاس زمانی واقعی: DMA_TC به معنی خروج آخرین بیت از خط نیست. در حالت Normal، مسیر HAL پس از UART_TC به TxCpltCallback می‌رسد و بافر طبق سیاست برنامه آزاد می‌شود؛ شروع هم‌زمان ممکن است HAL_BUSY بدهد. برای دیدن جزئیات، تصویر را باز کنید.

ReceiveToIdle_DMA در حالت Circular

3 رخداد، 1 جریان پیوستهٔ داده

بافر دریافت DMA برابر 64 بایت است. HT در نقطهٔ نیمه، TC در پایان شمارش و IDLE پس از سکوت خطِ فعال‌شده، دادهٔ تازه را به نرم‌افزار اطلاع می‌دهند. HT و TC حفظ شده‌اند تا جریان پیوسته‌ای که سکوت ندارد نیز سرویس شود. Circular تعداد و نشانی انتقال را دوباره بارگذاری می‌کند؛ این کار نرم‌افزار را از مصرف به‌موقع پیش از بازنویسی معاف نمی‌کند.

Start_Rx تابع HAL_UARTEx_ReceiveToIdle_DMA را فراخوانی می‌کند. در Circular عادی، پس از هر رخداد این API دوباره فراخوانی نمی‌شود؛ کانال ادامه می‌دهد. Rearm پس از Abort و بازیابی انجام می‌شود. وقفهٔ USART1 برای IDLE و خطاها و وقفهٔ Channel5 برای رخدادهای DMA لازم‌اند. IDLE مرز پیام کاربردی نیست: فاصلهٔ فرستنده یا بسته‌بندی مبدل می‌تواند یک پیام را چند قسمت کند و چند پیام نیز ممکن است بدون سکوت پشت‌سرهم برسند.

Size موقعیت رخداد است، نه طول قسمت تازه

در این نسخهٔ HAL، Size گزارش callback برای این بافر در بازهٔ 1 تا 64 است؛ HT معمولاً 32 و TC برابر 64 می‌دهد. این عدد جای اولین خانهٔ آزاد مربوط به رخداد است و نباید آن را شمار بایت تازه یا الزاماً تازه‌ترین موقعیت سخت‌افزار در زمان رسیدگی دانست. رخداد دیررس یا تکراری ممکن است اطلاعاتی هم‌پوشان بدهد.

نمونهٔ خطای مهم: فرض کنید IDLE با موقعیت 40 رسیدگی شده، سپس callback دیررس HT مقدار 32 را بدهد. اگر هر کاهش Size را پیچش فرض کنیم، دادهٔ قدیمی دوباره کپی می‌شود. به همین دلیل پیاده‌سازی تحویلی فقط Size را معتبرسنجی و نوع رخداد را ثبت می‌کند؛ برای استخراج داده، شمارندهٔ جاری DMA را می‌خواند:

remaining = __HAL_DMA_GET_COUNTER(huart->hdmarx);
position = (DMA_RX_SIZE - remaining) & (DMA_RX_SIZE - 1U);

با N برابر 64، position از 0 تا 63 است؛ NDTR برابر 0 یا 64 در نمایش پیمانه‌ای به موقعیت 0 می‌رسد. callback پس از DMB دادهٔ بازهٔ dma_read_cursor تا این موقعیت جاری را، با پیچش در انتهای آرایه، یک‌بار در صف کمکی می‌گذارد. Size دیررس دیگر شاخص را عقب نمی‌برد. UART و هر دو DMA IRQ در GROUP4 اولویت تقدم یکسان 2 دارند، بنابراین callbackهای آن‌ها همدیگر را قطع نمی‌کنند و تولیدکنندهٔ صف به‌صورت سری‌شده اجرا می‌شود. تغییر این فرض نیازمند بازبینی هم‌زمانی است؛ اولویت DMA کانال با این اولویت NVIC فرق دارد.

محدودیت دور کاملِ دیده‌نشده

اگر موقعیت جاری با شاخص خواندن برابر باشد، کد بایت تازهٔ قابل استنتاجی کپی نمی‌کند. این وضعیت می‌تواند callback تکراری باشد یا یک دور کاملِ مشاهده‌نشده؛ خود شاخص پیمانه‌ای تفاوت را نمی‌گوید. کد در TC با شاخص برابر، 64 بایت فرضی نمی‌سازد. اگر DMA پیش از سرویس به دادهٔ خوانده‌نشده برسد، ممکن است داده بازنویسی شود و از روی NDTR نتوان تعداد دور یا دادهٔ ازدست‌رفته را بازسازی کرد. مدل صریحاً همین ابهام را بررسی می‌کند.

تفاوت Size و موقعیت فعلی DMA با محاسبهٔ پیچش
مدل تألیفی با N=64: Size جایگاه نخستین محل آزاد در 1..64 است، نه تعداد بایت تازه. پروژه برای جلوگیری از عقب‌رفتن بر اثر callback دیرهنگام از cursor=(64-NDTR)%64 استفاده می‌کند. مثال old=48 و cursor=16 برابر 32 بایت تازه است؛ موقعیت برابر به‌تنهایی دور کامل ازدست‌رفته را کشف نمی‌کند. برای دیدن جزئیات، تصویر را باز کنید.

صف کمکی، parser و مالکیت دریافت

callback فقط بخش تازهٔ قابل مشاهده را از DMA به صف کمکی 512 بایتی با 511 بایت ظرفیت قابل استفاده کپی می‌کند. DMA مالک بافر 64 بایتیِ درحال نوشتن است؛ صف دوم داده را برای مصرف main جدا نگه می‌دارد. این معماری zero-copy نیست. head و tail از نوع volatile uint32_t هم‌ترازند و هرکدام یک نویسنده دارد؛ DMB ترتیب انتشار داده و شاخص را برقرار می‌کند. volatile به‌تنهایی عملیات مرکب را اتمیک نمی‌کند و مانع حافظه نیز محدودیت ظرفیت یا مالکیت را برطرف نمی‌کند.

main تنها مصرف‌کننده است و هنگام Flush، مقدار قبلی PRIMASK را ذخیره و در پایان همان را بازمی‌گرداند. پرشدن صف، ring_drops و loss_epoch را افزایش می‌دهد. main صف و خط ناقص را کنار می‌گذارد و تا پایان خط هم‌زمان می‌شود. ring_drops فقط افت صف نرم‌افزاری را نشان می‌دهد و شمارندهٔ همهٔ بازنویسی‌های DMA نیست. rx_no_progress_events نیز تعداد رخدادهای بدون پیشروی قابل استنتاج است، نه تعداد قطعی overrun.

قالب واقعی پیام: ASCII، نه پیش‌درآمد باینری

پروژه همان پروتکل درس 13 را دارد: S، شمارهٔ توالی دهدهی uint32، payload شامل 0 تا 32 بایت به‌شکل hex و sum8 دو رقمی؛ جداکننده ویرگول و پایان پیام CR یا LF است. CRLF فقط یک پایان پیام می‌سازد. این نمونه هدر 0xAA 0x55 یا بایت طول باینری ندارد؛ چنین طرحی می‌تواند تمرین دیگری باشد، اما کد این درس نیست.

S,<sequence decimal>,<payload hex>,<sum8 hex>


A,<sequence decimal>,<sum8 hex>

sum8 مجموع پیمانهٔ 256 بایت‌های ASCII پیش از آخرین ویرگول است؛ با جمع بایت‌های payload باینری یکی نیست. نمونهٔ معتبر را ابزار میزبان تولید می‌کند. پیام معتبر PB6 را Toggle و ACK را تولید می‌کند. checksum برخورد دارد و جای CRC یا امنیت را نمی‌گیرد. sequence_discontinuities فقط گذار توالی نامنتظر میان پیام‌های پذیرفته‌شده را می‌شمارد؛ تعداد دقیق بایت یا بستهٔ گم‌شده را به‌تنهایی نمی‌دهد.

ذخیرهٔ خط 96 بایت، یعنی حداکثر 95 نویسه و پایان‌دهندهٔ صفر است. نویسهٔ غیرچاپی و خط بیش‌ازحد بلند تا EOL کنار گذاشته می‌شوند. main هنگام مالکیت TX، parser را متوقف می‌کند؛ دریافت DMA و callbackها ادامه دارند. بنابراین زمان ارسال پاسخ، پردازش پیام و Burst فرستنده باید در ظرفیت صف محاسبه شوند.

جداسازی دریافت DMA از پردازش پیام در main
نمودار جریان تألیفی مطابق پروژه: بافر DMA برابر 64 بایت و SPSC برابر 512 خانه با ظرفیت 511 بایت است. ISR فقط محدودهٔ تازه را کپی می‌کند؛ main پیام متنی S,seq,hex,sum8 با payload حداکثر 32 بایت و پایان خط را بررسی می‌کند. این مسیر zero-copy نیست. برای دیدن جزئیات، تصویر را باز کنید.

خطاهای UART و DMA و بازیابی در main

ORE می‌تواند وقتی رخ دهد که دادهٔ قبلی RDR پیش از تحویل دادهٔ تازه تخلیه نشده باشد؛ تنها علتش «اولویت پایین DMA» نیست. سرویس درخواست، فعال‌بودن دریافت، رقابت باس و شرایط خط باید بررسی شوند. DMA TE نیز باید با کد خطا، نشانی، عرض و مسیر واقعی بررسی شود؛ در این کار نوع مشخصی از خرابی روی برد تزریق یا مشاهده نشده است. بافر CCM را با حدس دربارهٔ یک پیام خطای حتمی به کار نبرید.

RxEventCallback پیش از کپی HAL_UART_GetError را بررسی می‌کند. HAL_UART_ErrorCallback فقط شمارنده، پرچم‌های تجمیعی و recovery_pending را می‌نویسد. در HAL این F3، ORE و بعضی خطاهای IT و خطاهای دریافت در مسیر DMA می‌توانند دریافت را متوقف و مسیر Abort DMA را طی کنند. برنامه برای خطای اطلاع‌داده‌شده سیاست محافظه‌کارانه دارد؛ ادعای ادامهٔ بی‌وقفهٔ تمام FE/NE/PE نمی‌کند. توازن در 8N1 خاموش است و آزمون PE اجرا نشده است.

Service_Recovery در main، با حفظ PRIMASK قبلی، HAL_UART_AbortReceive و HAL_UART_AbortTransmit را کامل می‌کند. پاک‌کردن خطا و دورریختن دادهٔ مانده از مسیر ICR و RQR همین HAL انجام می‌شود؛ توالی SR/DR خانوادهٔ دیگر وارد نشده است. سپس مالکیت TX آزاد، شاخص DMA صفر و صف و خط ناقص Flush می‌شوند؛ parser تا EOL داده را کنار می‌گذارد و دریافت Circular با Start_Rx دوباره آغاز می‌شود.

خطای RX ممکن است در همین سیاست، ACK هم‌زمان TX را نیز لغو کند. این بازیابی آگاهانه داده از دست می‌دهد و تأیید میزبان باید ACK گمشده را شکست تراکنش بداند. اگر شروع مجدد ناموفق باشد rearm_failures و پرچم بازیابی برای تلاش بعدی باقی می‌مانند؛ شکست Abort به Error_Handler می‌رود. توقف طولانی IRQ، Halt دیباگر و زمان‌سنج ازکارافتاده می‌توانند فرض‌های زمانی را نقض کنند. این روش بازیابی سخت‌افزاری آزمایش نشده است.

ترتیب توقف و بازیابی دریافت DMA
ماشین حالت تألیفی مطابق سیاست پروژه: خطا ثبت می‌شود؛ main یک‌بار AbortReceive می‌کند، فلگ‌ها و ورودی باقی‌مانده را با مسیر HAL و ICR/RQR پاک و صف و cursor و خط ناقص را تخلیه می‌کند و دریافت را مجدداً با بررسی HAL_OK راه می‌اندازد. بازیابی به معنای بازگرداندن بایت ازدست‌رفته نیست. برای دیدن جزئیات، تصویر را باز کنید.

کد واقعی، تنظیم ابزار و فایل قابل دریافت

در CubeMX USART1 را روی PA9/PA10، کلاک PCLK2، 115200، 8N1 و Oversampling 16 بگذارید؛ TX روی DMA1 Ch4 Normal و RX روی Ch5 Circular با تنظیم‌های Byte و MINC باشد. IRQهای USART1 و Channel4/5 با تقدم یکسان 2 و GROUP4 فعال‌اند. MX_DMA_Init پیش از MX_USART1_UART_Init اجرا و __HAL_LINKDMA هر دو Handle را وصل می‌کند. callback و توابع برنامه در USER CODE فایل main.c هستند؛ handlerهای تولیدشده را دوباره تعریف نکنید.

کدهای زیر قطعه‌های منتخب از پروژهٔ واقعاً کامپایل‌شده‌اند. مسیر فایل و بلوک USER CODE همراه هر قطعه آمده است. قطعه‌های منتخب برنامهٔ مستقل نیستند؛ برای بازسازی، پروژهٔ کامل و فایل .ioc داخل ZIP را استفاده کنید. توابع تولیدشده را دوباره تعریف نکنید. اگر بلوک 3 نشان داده شده، آکولاد انتهای حلقهٔ واقعی نیز در آن قرار دارد.

Core/Src/main.c — USER CODE PD

/* USER CODE BEGIN PD */
#define DMA_RX_SIZE 64U
#define RX_RING_SIZE 512U
#define LINE_SIZE 96U
#define TX_TIMEOUT_MS 100U
/* USER CODE END PD */

Core/Src/main.c — USER CODE PV

/* USER CODE BEGIN PV */
volatile uint8_t dma_rx[DMA_RX_SIZE];
uint8_t rx_ring[RX_RING_SIZE];
uint8_t tx_buffer[32];
volatile uint32_t rx_head = 0U, rx_tail = 0U, dma_read_cursor = 0U;
volatile uint32_t rx_bytes = 0U, ring_drops = 0U, loss_epoch = 0U;
volatile uint32_t rx_ht_events = 0U, rx_tc_events = 0U, rx_idle_events = 0U;
volatile uint32_t rx_no_progress_events = 0U, invalid_dma_events = 0U, last_event_size = 0U;
volatile uint32_t uart_errors = 0U, uart_error_flags = 0U;
volatile uint32_t recovery_pending = 0U, recoveries = 0U, rearm_failures = 0U;
volatile uint32_t tx_busy = 0U, tx_started_tick = 0U, tx_completions = 0U;
volatile uint32_t tx_recovery_pending = 0U, tx_timeouts = 0U;
volatile uint32_t discarded_on_resync = 0U;
volatile uint32_t accepted_lines = 0U, invalid_lines = 0U, line_overflows = 0U;
volatile uint32_t sequence_discontinuities = 0U, tx_failures = 0U;
uint32_t seen_loss_epoch = 0U, expected_sequence = 0U;
uint8_t sequence_valid = 0U, line_discard = 0U, ignore_lf = 0U;
char line_buffer[LINE_SIZE];
uint32_t line_length = 0U;
/* USER CODE END PV */

Core/Src/main.c — USER CODE 2

/* USER CODE BEGIN 2 */
  if (Start_Rx() != HAL_OK) { Error_Handler(); }
/* USER CODE END 2 */

Core/Src/main.c — USER CODE 3

/* USER CODE BEGIN 3 */
    Service_Recovery();
    if (tx_busy == 0U)
    {
      uint8_t byte;
      if (Ring_Pop(&byte) != 0) { Feed_Byte(byte); }
    }
  }
/* USER CODE END 3 */

توابع منتخب در USER CODE 4؛ Feed_Byte و Process_Line کامل در پروژهٔ قابل دریافت هستند. صف، callback و بازیابی زیر همان کد کامپایل‌شده‌اند.

static HAL_StatusTypeDef Start_Rx(void)
{
  return HAL_UARTEx_ReceiveToIdle_DMA(&huart1, (uint8_t *)dma_rx, DMA_RX_SIZE);
}
static void Ring_Push(uint8_t byte)
{
  uint32_t next = (rx_head + 1U) & (RX_RING_SIZE - 1U);
  if (next == rx_tail) { ring_drops++; loss_epoch++; return; }
  rx_ring[rx_head] = byte;
  __DMB();
  rx_head = next;
}
static int Ring_Pop(uint8_t *byte)
{
  uint32_t tail = rx_tail;
  if (tail == rx_head) { return 0; }
  __DMB();
  *byte = rx_ring[tail];
  __DMB();
  rx_tail = (tail + 1U) & (RX_RING_SIZE - 1U);
  return 1;
}
void HAL_UARTEx_RxEventCallback(UART_HandleTypeDef *huart, uint16_t Size)
{
  if (huart->Instance != USART1) { return; }
  uint32_t errors = HAL_UART_GetError(huart);
  if (errors != HAL_UART_ERROR_NONE)
  { uart_error_flags |= errors; recovery_pending = 1U; return; }
  if (recovery_pending != 0U) { return; }
  if ((Size == 0U) || (Size > DMA_RX_SIZE))
  { invalid_dma_events++; recovery_pending = 1U; return; }
  last_event_size = Size;
  HAL_UART_RxEventTypeTypeDef event = HAL_UARTEx_GetRxEventType(huart);
  if (event == HAL_UART_RXEVENT_HT) { rx_ht_events++; }
  else if (event == HAL_UART_RXEVENT_TC) { rx_tc_events++; }
  else if (event == HAL_UART_RXEVENT_IDLE) { rx_idle_events++; }

  /* Size is a source-event position, not a byte delta.
     Sample current NDTR so a stale HT/TC callback cannot move backwards. */
  uint32_t remaining = __HAL_DMA_GET_COUNTER(huart->hdmarx);
  if (remaining > DMA_RX_SIZE)
  { invalid_dma_events++; recovery_pending = 1U; return; }
  uint32_t position = (DMA_RX_SIZE - remaining) & (DMA_RX_SIZE - 1U);
  uint32_t cursor = dma_read_cursor;
  if (position == cursor) { rx_no_progress_events++; return; }
  __DMB();
  while (cursor != position)
  {
    Ring_Push(dma_rx[cursor]);
    cursor = (cursor + 1U) & (DMA_RX_SIZE - 1U);
    rx_bytes++;
  }
  dma_read_cursor = position;
}
void HAL_UART_TxCpltCallback(UART_HandleTypeDef *huart)
{
  if (huart->Instance == USART1)
  {
    tx_completions++;
    __DMB();
    tx_busy = 0U;
  }
}
void HAL_UART_ErrorCallback(UART_HandleTypeDef *huart)
{
  if (huart->Instance == USART1)
  {
    uart_errors++;
    uart_error_flags |= HAL_UART_GetError(huart);
    recovery_pending = 1U;
  }
}
static void Service_Recovery(void)
{
  if ((tx_busy != 0U) &&
      ((uint32_t)(HAL_GetTick() - tx_started_tick) > TX_TIMEOUT_MS))
  { tx_timeouts++; tx_recovery_pending = 1U; }
  uint32_t saved = __get_PRIMASK();
  __disable_irq();
  if ((recovery_pending != 0U) || (tx_recovery_pending != 0U) ||
      (seen_loss_epoch != loss_epoch))
  {
    uint32_t restart = recovery_pending | tx_recovery_pending;
    if (restart != 0U)
    {
      if (HAL_UART_AbortReceive(&huart1) != HAL_OK) { Error_Handler(); }
      if (HAL_UART_AbortTransmit(&huart1) != HAL_OK) { Error_Handler(); }
      tx_busy = 0U;
      dma_read_cursor = 0U;
    }
    discarded_on_resync += (rx_head - rx_tail) & (RX_RING_SIZE - 1U);
    rx_tail = rx_head;
    seen_loss_epoch = loss_epoch;
    line_length = 0U;
    line_discard = 1U;
    ignore_lf = 0U;
    if (restart != 0U)
    {
      recovery_pending = 0U;
      tx_recovery_pending = 0U;
      recoveries++;
      if (Start_Rx() != HAL_OK) { rearm_failures++; recovery_pending = 1U; }
    }
  }
  __set_PRIMASK(saved);
}

قطعهٔ پایانی واقعی Process_Line، پس از اعتبارسنجی پیام؛ این قطعه به‌تنهایی تابع کامل نیست. reply به tx_buffer سراسری اشاره می‌کند.

  int n = snprintf(reply, sizeof(tx_buffer), "A,%lu,%02X\r\n", (unsigned long)seq, (unsigned int)sum);
  if ((n <= 0) || ((uint32_t)n >= sizeof(tx_buffer))) { tx_failures++; return; }
  tx_busy = 1U;
  tx_started_tick = HAL_GetTick();
  __DMB();
  if (HAL_UART_Transmit_DMA(&huart1, tx_buffer, (uint16_t)n) != HAL_OK)
  { tx_failures++; tx_recovery_pending = 1U; }
}

بودجهٔ زمانی و مقایسهٔ Polling، IT و DMA

کمیت اسمی محاسبه برداشت درست
یک نویسهٔ 8N1 10/115200 ≈ 86.8056us مقیاس زمان روی سیم؛ تضمین مهلت قطعی تابع نیست.
نیمهٔ DMA، 32 بایت ≈ 2.77778ms بودجهٔ سرویس ناحیهٔ خوانده‌نشده؛ هزینهٔ پاسخ و کپی نیز مهم است.
دور کامل 64 بایت ≈ 5.55556ms تأخیر یک دور می‌تواند ابهام و بازنویسی بسازد.
صف ابتدا خالی 511 بایت ≈ 44.3576ms بودجهٔ جداگانهٔ عقب‌افتادن main؛ جای مهلت DMA را نمی‌گیرد.
Byte IT پیوسته حدود 11520 callback/s فقط مدل نرخ رخداد RX تک‌بایتی.
DMA HT/TC پیوسته حدود 360 callback/s IDLE و خطا و TX رخدادهای دیگری اضافه می‌کنند.

Polling در انتظار فعال CPU را درگیر می‌کند، اما «مهلت صفر» یا «بار دقیقاً 100% در هر کاربرد» توصیف عمومی درستی نیست. در IT و DMA نیز درصد بار از تعداد callback به‌تنهایی به دست نمی‌آید: HAL IRQ، کپی، parser و راه‌اندازی TX هزینه دارند. main این پروژه پیوسته وضعیت صف/TX را می‌خواند و Sleep ندارد؛ کاهش بار خدمت‌رسانی دریافت با افزایش CPU idle یک ادعا نیست. درصد بار CPU و نقطهٔ برتری نسبت به درس‌های 12 و 13 اندازه‌گیری نشده‌اند. برای مقایسه باید ترافیک، کار کاربردی، تنظیم بهینه‌سازی و روش اندازه‌گیری یکسان و ثبت شوند.

بودجهٔ سرویس DMA در برابر ظرفیت صف نرم‌افزاری
مدل محاسباتی تألیفی برای 115200 و 8N1: هر بایت 86.8056us، نیمهٔ بافر 32 بایتی 2.7778ms و دور کامل 64 بایتی 5.5556ms است. ظرفیت 511 بایتی صف اصلی در شروع خالی حدود 44.3576ms است و مهلت سرویس وقفهٔ DMA را افزایش نمی‌دهد؛ هیچ درصد بار CPU اندازه‌گیری نشده است. برای دیدن جزئیات، تصویر را باز کنید.

verify_model.py تعداد 12 بررسی مدل و فایل واقعی را گذرانده است: IDLE سپس HT دیررس، Wrap عادی، TC تکراری و دیررس، 1000 بایت مرتب در فرض سرویس به‌موقع، ابهام یک دور کامل، ظرفیت 511، 100 پیام در تکه‌بندی مختلف، discard-to-EOL، مالکیت TX، مکان واقعی 3 بافر در SRAM و کانال‌ها و مسیر 3 IRQ در کد تولیدشده. CPU_load_percent عمداً خالی است. اجرای –self-test ابزار میزبان موفق بود و هیچ پورت سریالی باز نشد؛ این نتایج شاهد دریافت واقعی روی برد نیستند.

آزمایش: پیش‌بینی، اجرای کنترل‌شده و ثبت نتیجه

  1. پیش از پروگرام، اندازهٔ بافرها، زمان هر نویسه، بودجهٔ نیمه و صف کمکی و مالکیت TX را بنویسید. تفاوت ORE، افت صف و بازنویسی DMA را توضیح دهید.
  2. نسخهٔ کامل پروژه را بسازید و برد را پروگرام کنید. host_verify_serial.py با –self-test بدون بازکردن پورت اجرا می‌شود؛ –port به پورت واقعی و محیط دارای pyserial نیاز دارد. این ابزار در این کار به برد متصل نشده است.
  3. با –count 100 و –window 1 شروع کنید؛ payloadهای تصادفی 0 تا 32 بایتی، seed مشخص و ACK توالی/checksum را ثبت کنید. سپس پنجرهٔ Burst را با اعلام شرایط افزایش دهید؛ نتیجهٔ بدون افت برای این درس هنوز اندازه‌گیری نشده است.
  4. خطای عمدی: در یک آزمایش کنترل‌شده main را عقب بیندازید تا صف کمکی پر شود و ring_drops را با دورهای گم‌شدهٔ DMA اشتباه نگیرید. در آزمایش جدا IRQ دریافت را به‌طور موقت بیش از بودجهٔ نیمه عقب بیندازید؛ داده ممکن است بازنویسی شود و الزاماً ORE یا شمارندهٔ قطعیِ دور گم‌شده ندارید. ACKهای میزبان و شمارنده‌ها و وضعیت پس از هم‌زمان‌سازی را ثبت کنید.
  5. آزمون خطای UART و بازیابی را جدا با ابزار و روش مشخص انجام دهید؛ پس از Abort انتظار حفظ همهٔ داده‌ها نداشته باشید. اندازه‌گیری CPU با توقف قدم‌به‌قدم دیباگر معتبر نمی‌شود.

عیب‌یابی بر مبنای همین پیاده‌سازی

  • دریافت ادامه ندارد: Circular بودن RX، فعال‌بودن 3 IRQ و اتصال Handleها و handlerها به HAL را بررسی کنید؛ rearm_failures و recovery_pending دلیل شکست شروع را نگه می‌دارند.
  • پاسخ DMA آغاز می‌شود ولی tx_busy آزاد نمی‌شود: مسیر نهایی TC در USART1_IRQHandler را بررسی کنید؛ IRQ کانال TX به‌تنهایی کافی نیست. نگهبان 100ms فقط پس از Abort اجازهٔ استفادهٔ مجدد می‌دهد.
  • رخداد تکراری یا Size کوچک‌تر دیدید: Size را به‌عنوان طول بخش جدید استفاده نکنید؛ این کد به NDTR جاری تکیه دارد. برابرشدن شاخص هم اثبات دریافت‌نشدن داده نیست.
  • ring_drops زیاد است: مصرف main و زمان TX و Burst را بررسی کنید؛ افزایش صف تنها یک بودجه را زیاد می‌کند و شکست مهلت بافر 64 بایتی را درمان نمی‌کند.
  • recoveries زیاد است: پرچم‌های تجمیعی UART، وضعیت DMA و شرایط خط را ثبت کنید. Flush و discard-to-EOL ممکن است چند پیام را حذف کنند؛ این رفتار را افتِ پنهان‌نشده گزارش کنید.
  • checksum یا توالی رد می‌شود: قالب ASCII، مجموع متن قبل از ویرگول آخر، پایان خط و پیام‌های واقعاً ارسال‌شده را با ابزار میزبان مقایسه کنید؛ sequence_discontinuities شمار بایت گم‌شده نیست.

خودآزمایی با پاسخ

  1. آیا Size=32 پس از IDLE=40 حتماً یک Wrap است؟ خیر؛ callback قدیمی می‌تواند دیر برسد و به همین دلیل موقعیت جاری NDTR استفاده می‌شود.
  2. آیا شاخص برابر در TC یعنی 64 بایت تازه؟ خیر؛ تکرار و دور کاملِ دیده‌نشده بدون اطلاعات بیشتر تفکیک نمی‌شوند.
  3. آیا بافر 512 بایتی مهلت سرویس DMA را 44ms می‌کند؟ خیر؛ بودجهٔ نیمهٔ 64 بایتی جداست.
  4. چه زمانی tx_buffer دوباره قابل نوشتن است؟ بعد از callback نهایی UART یا کامل‌شدن Abort و آزادکردن مالکیت.
  5. آیا IDLE پایان پیام است؟ نه؛ این پروتکل با CR/LF و اعتبارسنجی متن مرزبندی می‌شود.
  6. آیا 360 callback/s درصد بار CPU است؟ خیر؛ نرخ رخداد اسمی است و هزینهٔ اجرا و main باید اندازه‌گیری شوند.

تمرین

1. الگوریتم را برای بافر DMA برابر 128 و صف بزرگ‌تر، با اصلاح ماسک، محاسبهٔ بودجه‌ها و آزمون مدل و ساخت واقعی بازطراحی کنید؛ صرف تغییر آرایه کافی نیست. 2. طرح دو بافر ارسال با مالکیت مستقل پیشنهاد کنید و نشان دهید چگونه HAL_BUSY، خطا و ACK معوق را بدون بازنویسی بافر درحال ارسال مدیریت می‌کنید؛ این ویژگی در پروژهٔ حاضر پیاده نشده است.

منابع

DS9118 Rev14 برای قطعه و حافظه و پایه‌ها؛ RM0316 برای نگاشت DMA و USART؛ منبع دقیق HAL در commit مشخص برای uart.c و uart_ex.c و ترتیب callback/Abort/final TC؛ و شماتیک GB100ST V2.0 استفاده شده‌اند. نمونهٔ رسمی UART_TwoBoards_ComDMA از CubeF3 V1.11.6 واقعاً بررسی شد؛ آن نمونه USART2 روی PD5/PD6 و کانال‌های 7/6 و طول ثابت دارد، نه parser Circular این درس. فهرست ناشر Mastering STM32 ویرایش دوم مرجع تکمیلی مفاهیم UART/DMA است؛ متن کامل کتاب در این کار خوانده نشده است.

دانلود فایل‌های همراه این آموزش

پروژهٔ واقعی با فایل .ioc، منبع کامل، خروجی ELF/MAP، گزارش ساخت بدون هشدار، اسکریپت بررسی، کاربرگ آزمایش و 6 نمودار آموزشی با فایل ترسیم. محتوا داخل ZIP قرار دارد؛ اجرای برد و اندازه‌گیری واقعی انجام نشده‌اند.

دانلود به نسخهٔ مشخص همراه مقاله متصل است. ابتدا ZIP را استخراج و راهنما را مطالعه کنید.

با نظرات خود به تیم جبرا در بهبود کیفیت کمک کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سبد خرید
پیمایش به بالا